1. Adım: Okul Sunucusu (Broker) Kurulumu
Broker, okul ağının mTLS şifreli iletişim merkezidir. Hem grafik arayüzlü masaüstü sistemlere hem de monitörsüz (headless) sunuculara kurulabilir.
Sessiz & Katılımsız Kurulum
İndirilen okidia-broker paketini okulun sunucu veya ana bilgisayarına kurun. Kurulum tamamen katılımsız olarak tamamlanır ve arka plan sistem servisi anında başlatılır:
# Broker paketini kurun (Gereken bağımlılıklar otomatik yapılandırılır)
sudo dpkg -i okidia-broker_ubuntu24_0.1.669_amd64.deb
sudo apt-get install -f🔑 İlk Kurulum Kodu (İlk Kurulum Token'ı)
Kurulum tamamlandığı anda sistem, kurulumu yapan kullanıcının masaüstüne "ilk_kurulum_kodu.txt" (veya Masaüstü bildirimleri ve Broker tepsi menüsü içerisine) tek kullanımlık bir aktivasyon kodu oluşturur. Bu kod, okulun Yönetici Master (YM) profilini ilk defa oluşturmak için zorunludur.
Broker Kurulumu ve İlk Kod Üretimi
Broker servisinin terminalden kurulması ve masaüstünde ilk_kurulum_kodu.txt dosyasının oluşum görseli.
2. Adım: Master Kurulumu ve Yönetici Master (YM) Tanımlama
Öğretmen veya sistem yöneticisinin bilgisayarına Master uygulamasının kurulması ve Broker ile güvenli ilk el sıkışma.
Master Kurulumu & mDNS Otomatik Keşif
İster Broker ile aynı bilgisayara, ister yerel ağdaki başka bir bilgisayara okidia-master paketini kurun:
sudo dpkg -i okidia-master_ubuntu24_0.1.669_amd64.deb
okidia-masterUygulama ilk kez açıldığında, yerel ağdaki Broker'ı Zero-Config mDNS ile otomatik olarak tespit eder. Sizden herhangi bir IP adresi veya port girmeniz istenmez.
⚙️ Kurulum Tipi Seçimi: "Yeni bir sistem kur (YM)"
Ağdaki Broker tespit edildikten sonra açılan Kurulum Tipi ekranında "Yeni bir sistem kur (Yönetici Master - YM)" seçeneği işaretlenir. Bu seçenek, kurulan Master konsolunu okulun ana denetim ve yetki merkezi olarak tanımlar.
👑 İlk Kurulum Kodu ile Yönetici Master (YM) Hesabı Oluşturma
Kurulum seçeneği onaylandıktan sonra, 1. Adımda Broker'ın oluşturduğu İlk Kurulum Kodu girilir. Kod doğrulandıktan sonra:
- Yönetici Master (YM) için kullanıcı adı, Ad Soyad ve güçlü bir parola belirleyin.
- Sistem, olası şifre unutma veya bilgisayara erişilememe durumlarında parolayı sıfırlayabileceğiniz "kurtarma_kodu.txt" dosyasını oluşturur. Bu dosyayı mutlaka harici güvenli bir depolama biriminde saklayın!
- Kurulum sihirbazı tamamlanır, masaüstü kısayolları oluşturulur ve YM girişi yapılır.
Yönetici Master (YM) İlk Kayıt Sihirbazı
İlk kurulum kodunun girilmesi, şifre ve kurtarma kodu oluşturma aşamalarının video/ekran görüntüsü.
3. Adım: İstemci (Agent) Dağıtımı & Otomasyon Gücü
Laboratuvardaki öğrenci bilgisayarlarına veya akıllı tahtalara tek tek gidip manuel kurulum da yapabilirsiniz; ancak OKİDİA'nın asıl gücü, onlarca bilgisayara tek merkezden saniyeler içinde ilk dağıtım ve otonom güncelleme yapabilmesinde yatar.
Manuel Kurulum mu, Merkezi Otomasyon mu?
Dilerseniz indirdiğiniz okidia-agent.deb veya setup.exe paketini bilgisayarlara flash bellek veya yerel ağ üzerinden taşıyarak tek tek el ile kurabilirsiniz; ajan arka planda çalışmaya başladığında ağdaki Broker'ı otomatik keşfederek kendini onay kuyruğuna atacaktır. Fakat 30-40 makineli bir laboratuvarda veya yüzlerce tahtası olan bir okulda bu işlem saatler alabilir.
OKİDİA, "Sistem ve Ağ Yönetimi" paneli ile bu süreci sıfır efora indirir:
- Ağ Arayüzü Seçimi ve Tarama: Master arayüzünde ekrana sağ tıklayıp Sistem ve Ağ Yönetimi panelini açın. Sol panelden okul laboratuvarınızın bağlı olduğu ağ kartını (örn.
eth0veyawlan0) seçerek "Ağı Tara" butonuna basın. - Cihaz ve İşletim Sistemi Tespiti: Sağdaki tabloda ağda açık olan tüm cihazlar; IP adresleri, MAC adresleri ve tespit edilen işletim sistemleriyle anında listelenir.
- SSH Bilgilerinin Girilmesi: Agent kurulmak istenen bilgisayarların SSH kullanıcı adı ve parolalarını tek tek girebilir veya "Toplu SSH Şablonu Uygula" ile tüm laboratuvara (örn. varsayılan kullanıcı ve parola) tek tıkla tanımlayabilirsiniz.
- Paket Seçimi & Kurulum: İndirilen
okidia-agent.debpaketinin bulunduğu klasörü seçin ve "Seçili Olanlara Yükle" butonuna basın. - Otomatik Kurulum ve Servis Başlatma: Master, SSH üzerinden paketleri hedef bilgisayarlara sessizce yükler, systemd servisini başlatır ve ajanlar Zero-Config ile Broker'a bağlanarak onay kuyruğuna dahil olur.
🛡️ İstemci İstekleri ve Tip Seçimi (3 İstemci İstasyon Türü)
Ajanlar kuruldukça Master ekranındaki "İstemci İstekleri" bildiriminde yeni bilgisayarlar görünür. Her bilgisayar için okulunuzdaki kullanım amacına göre 3 farklı tipten biri seçilerek kayıt tamamlanır:
- 💻 1. Öğrenci PC: Canlı matris izleme, anlık tam ekran izleme/yönetim, sınav modu, ekran ve klavye/fare kilitleme yetkilerine tam açık derslik modu.
- 📱 2. Etkileşimli Akıllı Tahta: Sınıf ortamına uygun; ders yayınlarını, okul anonslarını ve merkezi bildirimleri alabilen; klavye/fare giriş kilitleme gibi tahta etkileşimini felç edebilecek komutların kural tabanlı engellendiği mod.
- 🏢 3. İdari PC (Mutlak Gizlilik Modu): Okul müdürü, müdür yardımcıları, memurlar ve öğretmenler odasındaki çalışma bilgisayarları için tasarlanmış özel korumalı moddur.
• İzinsiz İzleme Kesinlikle İmkansızdır: Hiçbir Master (YM dahi olsa) İdari PC'nin ekranını gizlice veya doğrudan izleyemez. Matris ekranında canlı masaüstü yerine gizlilik rozeti gösterilir. İzleme veya tam ekran uzak kontrol talebi gönderildiğinde, İdari PC'nin ekranında "Yönetici ekranınızı görmek istiyor, onaylıyor musunuz?" şeklinde modal onay kutusu çıkar. Kullanıcı kabul etmedikçe tek bir kare dahi iletilmez.
• Ekran ve Giriş Asla Kilitlenemez:
SCREEN_LOCK, INPUT_LOCK ve çalışan uygulama listesi (APP_LIST_REQUEST) sorgulama komutları Ajan çekirdeği tarafından doğrudan reddedilir.• Tipi Tek Taraflı Değiştirilemez (Anti-Tamper): Bir bilgisayar İdari PC yapıldıktan sonra, Master konsolu bu bilgisayarı tek taraflı olarak Öğrenci PC'ye çevirip gizliliğini düşüremez. Tip değişim isteği gönderildiğinde İdari PC'nin ekranına güvenlik onay penceresi düşer; bizzat o bilgisayarın başındaki personel onay vermedikçe tipi değiştirilemez!
Ağ Tarama, SSH ile Kurulum ve İstemci Onayı
İstemci dağıtım tablosunda ağ taraması, SSH şablonu uygulama ve İstemci İstekleri ekranında tip seçimi.
👥 3 Çeşit Yönetici (Master) ve Katı KVKK Mimarisi
OKİDİA'da 3 çeşit ajan istasyonu olduğu gibi 3 çeşit de yönetici konsolu bulunur. Sistemin temel felsefesi: "Hiçbir yönetici sınırsız (full) yetkili değildir; tüm yetkiler KVKK kuralları gereğince sıkı sınırlarla çevrilidir."
⚖️ KVKK ve Kişisel Verilerin Korunması İlkesi
Öğrencilerin ve öğretmenlerin mahremiyetini korumak adına, sistemde hiçbir kullanıcıya "her an herkesin kamerasını açma, mikrofonunu gizlice dinleme veya kişisel dosyalarını habersiz çekme" gibi arka kapılar bırakılmamıştır. Tüm denetim eylemleri WORM (yazıldıktan sonra değiştirilemez) adli kayıt tabanında zaman damgalı olarak tutulur.
👑 Yönetici Master (YM)
Kurumdaki En Yetkili Yönetici: KVKK kuralları dahilinde okulun tüm sınıflarını, kullanıcı hesaplarını (OM ve GM hesaplarının açılması/kapatılması), ağ ayarlarını, Broker portunu ve sistem güncellemelerini yönetir. Ancak o bile sınav halindeki başka bir sınıfın sınav kalkanını delip öğrencilere müdahale edemez.
🎓 Öğretmen Master (OM)
Grup / Laboratuvar Bazlı Yetkili: Sadece kendisine YM tarafından atanmış belirli istemci grupları (Örn: Bilişim Lab 1, 10-A Sınıfı, 2. Kat Akıllı Tahtaları) üzerinde yetkilidir. Başka bir öğretmenin sınıfını göremez, müdahale edemez. Dersinde ekran kilitleme, sınav yapma ve dosya dağıtma yetkilerine sahiptir.
👁️ Gözlemci Master (GM)
İzleme & İletişim Yetkili (İdare & Rehberlik): Sistemin yapılandırmasını değiştirme veya öğrencilerin ekranlarını kilitleme yetkisi yoktur. Okulun tamamını akıcı küçük resimler (thumbnail) halinde genel durum takibi amacıyla izleyebilir; okul geneline anons yapabilir, pop-up mesaj gönderebilir ve genel sohbet odalarına katılabilir.
🔑 Kullanıcı Yönetimi, Davet Kodu ve Farklı Cihazlara Master Kurulumu
OKİDİA'da herhangi bir Master yüklü bilgisayardan, her yönetici (YM, OM veya GM) kendi kullanıcı adı ve parolasıyla giriş yapabilir. Bir bilgisayara ilk olarak YM mi, OM mu yoksa GM mi kurulduğunun sistemsel hiçbir farkı yoktur.
1. YM Tarafından Yeni Yönetici Tanımlama
Yönetici Master (YM) konsolunda sağ tıklayarak "Kullanıcı Yönetimi" panelini açın. "Yönetici Ekle" butonu ile öğretmen veya idareci için kullanıcı adı, Ad Soyad, rol (OM veya GM) ve sorumlu olacağı sınıf/laboratuvar gruplarını tanımlayın.
2. Davet Kodu (Katılım Kodu) Oluşturma
Eğer bu öğretmen veya idareci Master uygulamasını farklı bir bilgisayara (örn. kendi dizüstü bilgisayarına) ilk defa kuracaksa; Kullanıcı Yönetimi panelinde ilgili kullanıcının üzerine sağ tıklayıp (veya butondan) "Davet Kodu Oluştur" seçilir. Sistem JOIN-XXXX-YYYY formatında güvenli, tek kullanımlık bir kod üretir.
💻 Farklı Bilgisayarda Kurulum: "Mevcut bir sisteme katıl"
Öğretmen bilgisayarına okidia-master kurulup ilk kez çalıştırıldığında Kurulum Tipi ekranında:
➔ "Mevcut bir sisteme katıl (Öğretmen veya Gözlemci)" seçeneği işaretlenir.
➔ YM'den alınan JOIN-XXXX-YYYY formatındaki Katılım Kodu girilir.
➔ Broker otomatik bulunur, bilgisayar için mTLS X.509 istemci sertifikası üretilip kaydedilir ve kurulum tamamlanır.
➔ Artık bu bilgisayarda OM veya GM kullanıcısı kendi şifresiyle oturum açarak sadece yetkili olduğu sınıfları anında yönetmeye başlayabilir.
🛡️ Güvenlik, Klon Koruması & Kurtarma Kodu
Laboratuvar ortamlarında sıklıkla karşılaşılan imaj klonlama ve şifre unutma durumları için geliştirilen koruma mekanizmaları.
MAC Kilitli Klon Koruma Kalkanı (Anti-Clone Shield)
Okul bilgisayarlarında Clonezilla veya disk kopyalama yöntemleriyle imaj yüklendiğinde oluşan machine-id ve sertifika çakışmaları OKİDİA tarafından donanım seviyesinde engellenir. Ajan ilk açılışta fiziksel ağ kartının MAC adresine kilitlenir; imaj başka bir bilgisayara atıldığında donanım değişikliğini algılayıp eski anahtarları siler ve sıfırdan güvenli yeni kimlik üretir.
⚠️ YM Parola Sıfırlama (Kurtarma Kodu Kullanımı)
Yönetici Master (YM) parolasını unuttuysanız veya YM bilgisayarına ulaşılamıyorsa, ilk kurulumda üretilen "kurtarma_kodu.txt" içeriği kullanılarak Master açılış ekranındaki "Parolamı Unuttum / Sıfırla" seçeneğinden yeni yönetici kimliği tanımlanabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
OKİDİA kurulumu ve günlük kullanımı ile ilgili en çok merak edilen konular.
okidia-broker hem de okidia-master paketleri aynı anda kurulup sorunsuz kullanılabilir.
okidia-agent kök haklarıyla (root / systemd servisi olarak) arka planda çalışır. Standart kullanıcı yetkisine sahip öğrenciler servisi durduramaz veya kaldıramaz. Watchdog mekanizması servisi sürekli izler ve olağandışı sonlanmalarda anında yeniden başlatır.